Een zeldzaam inzicht in de windmolenpolitiek


Ik woon al 20 jaar met veel plezier in een klein Fries terpdorp. Tot op een zekere dag in 2012. Opeens blijkt dat er rondom mijn dorp het grootste windpark van Friesland moet verrijzen. 40 tot 60 windturbines, elk 200 meter hoog. Dit nieuws verandert mijn leven, en dat van vele lotgenoten, drastisch. Na de eerste shock schiet ik in de werkhouding. Wat volgt is een filmische odyssee en docusoap van meer dan drie jaar: Onderstroom.

Nationale weeffout in grote projectontwikkeling

Wat zich echter gaandeweg voor de camera afspeelt gaat veel verder dan het wel en wee van een actiecomité dat ik vanaf dag 1 besluit te volgen. Ik ben getuige van de macht van het geld. De daardoor verstoorde verhoudingen tussen buren. De slinkse manieren waarop projectontwikkelaars burgers proberen in te pakken. De totaal afwezige overheid. En ik ben letterlijk getuige van de lobbycratie die zich in en rondom het provinciehuis voltrekt. Zoals een geïnterviewde het omschreef: "Dit is Kafka in Friesland".

Inmiddels wordt steeds meer duidelijk dat dit een landelijk verhaal is. Met name in Drenthe staat de verhouding burger - overheid op scherp. En elke keer zijn het dezelfde processen die elkaar opvolgen. Alles wijst er op dat er een weeffout zit in de manier waarop we in Nederland grote projecten van de grond laten komen. In Onderstroom wordt niet alleen het probleem pijnlijk duidelijk in beeld gebracht, maar ook de mogelijke oplossing. Totdat de macht zich roert...

Een wereldprimeur in Friesland

Deze film gaat feitelijk over de haperende energietransitie; over de staat van onze Polder, of misschien zelfs over de bedreiging van onze democratie. Maar ook de Boze Burger, waar de laatste tijd wel over wordt gesproken, blijkt verschillende kanten te hebben. Zo transformeert een klein groepje burgers tot een burgerinitiatief. Met vergaande gevolgen. Wat begint als een gewaagd, maar goed doordacht tegenoffensief met het bijna kinderlijk eenvoudige motto “Eerlijk delen van lusten, lasten en zeggenschap” zet gaandeweg het overheidsbeleid in Friesland volledig op zijn kop. In positieve zin. Windparken worden nu verdeeld over de gehele provincie; omwonenden worden gecompenseerd voor de lasten en krijgen zeggenschap. Projectontwikkelaars moeten hun plannen eerst aan de burger voorleggen in plaats van achteraf. De burger krijgt een stem in het geheel. Een wereldprimeur.

Onderzoeken, blootleggen en confronteren

Ook neem ik mezélf gaandeweg de documentaire op de korrel. Ik was toch zo voor verduurzaming? In mijn zoektocht naar alternatieven ontdek ik tot mijn eigen verbazing dat de kleine oplossingen die de klimaatveranderingen groot maken, letterlijk om de hoek te vinden blijken te zijn. Zo richt ik samen met een aantal dorpsgenoten een coöperatie op die een aanvraag doet voor een eigen windmolen. Meer 'bottum up' kan het niet worden, zo lijkt het.

Maar dan doemen de verkiezingen op. Die staan, door toedoen van het burgerinitiatief, inmiddels volledig in het kader van windmolens. Houdt het comité onder deze druk de gelederen gesloten? Kiezen de projectontwikkelaars opeens toch stiekem voor hun financiële eigenbelang?  En last but not least: bekent de politiek, op de voet gevolgd door de pers, eindelijk kleur?

Onderstroom onderzoekt, legt bloot en confronteert.

Fotocredit banner: Istock


DIT is

thumbnail_jeroen

Jeroen Hoogendorp